Κρυμμένα διαμάντια #8 - Τρία τραγούδια του Σωκράτη Μάλαμα

Στη μηνιαία, σταθερή στήλη με τίτλο "Κρυμμένα διαμάντια" θα παρουσιάζονται τραγούδια που ουδέποτε έγιναν "σουξέ", αλλά παρολαυτά είναι αξιόλογα και τίποτα δεν έχουν να ζηλέψουν από άλλα που είναι γνωστά σε όλους. Τραγούδια που ατύχησαν να μην πολυπαίζονται από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς, τραγούδια που θεωρούνταν "συμπληρώματα" για να κλείσει η 14άδα ή 12 άδα ενός δίσκου, τραγούδια που και οι ίδιοι οι τραγουδιστές, στων οποίων την προσωπική δισκογραφία ανήκουν, δεν τα στήριξαν στις ζωντανές τους εμφανίσεις. Ψάχνουμε και βρίσκουμε λοιπόν "διαμάντια στα σκουπίδια και στον υπόνομο", όπως λέει και η Μαριανίνα Κριεζή. Ψάχνουμε για τα λεγόμενα "αδικημένα τραγούδια".

Η αφορμή αυτή τη φορά είναι η συμπλήρωση 20 ετών από την είσοδο του Σωκράτη Μάλαμα στη δισκογραφία.

Όπως σίγουρα έχετε καταλάβει ο Σωκράτης Μάλαμας είναι ο πλέον αγαπημένος μου καλλιτέχνης από τότε που τον "ανακάλυψα" (περίπου 7 χρόνια πριν) μέχρι και σήμερα. Για την ακρίβεια είμαι στα όρια του "φαν", με αποτέλεσμα να λατρεύω σχεδόν το οτιδήποτε έχει κάνει δισκογραφικά, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Λογικο είναι λοιπόν, να θεωρώ αδικημένο το κάθε τραγούδι του το οποίο δεν παίζει συχνά στις συναυλίες του και γενικότερα το κάθε τραγούδι του που είναι σε... δεύτερο πλάνο. Ακόμη πιο δύσκολη γίνεται η επιλογή των "κρυμμένων διαμαντιών" της δισκογραφίας του Μάλαμα, αν σκεφτεί κανείς ότι - κατά γενική ομολογία - πάντα οι δίσκοι του περιέχουν 7-8 τραγούδια στο ίδιο υψηλό επίπεδο. Οι δίσκοι του είναι από αυτούς που τους ακούς και... δεν πετάς σχεδόν τίποτα.

Τρία τραγούδια του Μάλαμα που - ανάμεσα σε άλλα - τα θεωρώ σίγουρα αδικημένα είναι τα παρακάτω:

Ο μόνος

Μουσική: Νίκος Ξυδάκης
Στίχοι: Μιχάλης Γκανάς
Ερμηνεία: Σωκράτης Μάλαμας
Δίσκος: "Νίκος Ξυδάκης - Σωκράτης Μάλαμας" (1999)

Ο μόνος μόνος περπατά
και μοναχός κοιμάται
για δυο πονάει κι αγαπά
για τέσσερις θυμάται

Ο μόνος μόνος του κερνά
και πίνει στην υγειά του
σαν δυο πλαγιάζει και ξυπνά
στην άδεια αγκαλιά του

Ο μόνος μόνος δεν μπορεί
και άλλον δεν αντέχει
ο πόνος του οπλοφορεί
και άδεια δεν έχει

Ο μόνος μόνος του μιλά
και μοναχός δειπνάει
τη νύχτα ψάχνει για δουλειά
τη μέρα ξενυχτάει

Ο μόνος μόνος δεν μπορεί
και άλλον δεν αντέχει
ο πόνος του οπλοφορεί
και άδεια δεν έχει

Πολλά τραγούδια έχουν γραφτεί για τη μοναξιά, ελάχιστα όμως βρήκαν... κέντρο. Ανάμεσα σε αυτά και το παραπάνω τραγούδι του Μιχάλη Γκανά. Όποιος έχει νιώσει πραγματικά μόνος έστω και λίγο, οι παραπάνω στίχοι θα πρέπει να του λένε πάρα πολλά πράγματα. Είναι μέρος της μαγείας του τραγουδιού να μπορεί μέσα στη μικρή διάρκεια των τριών, τεσσάρων λεπτών να εσωκλείει τόσο σημαντικά πράγματα. Αυτό συμβαίνει και στο παρόν τραγούδι, όπου ο εξαιρετικός ποιητής και στιχουργός Μιχάλης Γκανάς, περιγράφει μέσα σε 4 στροφές τη μοναξιά με τρόπο συγκλονιστικό, πράγμα που ίσως δεν θα μπορούσε να κάνει ούτε ένας συγγραφέας όσους τόμους και αν έγραφε...

Το εξώφυλλο του δίσκου "Νίκος Ξυδάκης - Σωκράτης Μάλαμας" (1999)

Το τραγούδι είναι από αυτά τα "περίεργα" λαϊκά του Νίκου Ξυδάκη. Βαρύ, όπως προστάζει και η θεματολογία του, ενώ ίσως να του ταίριαζε λίγο πιο προσεγμένη ενορχήστρωση. Ο Μάλαμας μοιάζει με τον ιδανικό ερμηνευτή του τραγουδιού αυτού, με φωνή έτοιμη να ραγίσει όπου πρέπει, αλλά και στιβαρή, δωρική, με πολύ συναίσθημα, πράγμα που σε αγγίζει άμεσα.

Ένα από τα πολύ αδικημένα τραγούδια της δισκογραφίας του Μάλαμα, από έναν δίσκο που - ούτως ή άλλως - είναι εντελώς ξεχασμένος στα ράφια μας, αλλά κα στα ράφια των ραδιοφωνικών σταθμών. Παίρνω όρκο ότι τουλάχιστον τα τελευταία 5-6 χρόνια ο Μάλαμας δεν το έχει πει σε καμία συναυλία του και πολύ αμφιβάλλω αν γενικότερα το έχει πει ποτέ live.

Ακούστε το:






Του έρωτα

Μουσική: Σωκράτης Μάλαμας
Στίχοι: Άλκης Αλκαίος
Ερμηνεία: Σωκράτης Μάλαμας
Δίσκος: "Ένα" (2002)

Του έρωτα τα σίδερα
φωτιά δεν τα λυγίζει
μονάχα το πικρό φιλί
που δυο καρδιές ραγίζει

Όλος ο κόσμος να 'ναι εδώ
και μια ψυχή να λείπει
μαύρος μου μοιάζει ο ουρανός
και σκοτεινό το σπίτι

Στου Χάρου τις λαβωματιές
βότανα δεν χωρούνε
ούτε γιατροί γιατρεύουνε
ούτ' άγιοι βοηθούνε

Κέρνα με να σε κερνώ
και μην ρωτάς τι μένει
στης μάνας γης την αγκαλιά
η αλήθεια είναι κρυμμένη

Κέρνα με να σε κερνώ
και μην ρωτάς τι μένει
στης μάνας γης την αγκαλιά
η αλήθεια είναι κρυμμένη

Ό,τι και να πω θα είναι λίγο. Ένας ύμνος από τον κορυφαίο στιχουργό Άλκη Αλκαίο. Ύμνος στον έρωτα, περισυλλογή για το θάνατο, για την απώλεια, για την απουσία. Λαϊκή φιλοσοφία, κορυφαίο δείγμα εσωτερικών στίχων. Σαν ύμνο το αντιμετώπισε και ο Μάλαμας. Μία λαϊκή προσευχή, ένα από τα πιο βαριά και σκοτεινά τραγούδια του, ταυτόχρονα όμως από τα ωραιότερα. Ένα από τα τραγούδια του που οδήγησαν κάποιους να του κολλήσουν την ταμπέλα του μελαγχολικού και σκοτεινού καλλιτέχνη. Μία από τις λίγες φορές που ο Σωκράτης πειραματίζεται τόσο πολύ με την σύνθεση και την ενορχήστρωση. Ξεκινά με τα μπάσα και τα κρουστά που δημιουργούν μια πολύ σκοτεινή ατμόσφαιρα, μπαίνει η κιθάρα και εξελίσσεται μια απόλυτα λιτή, αργή "λαϊκή" μπαλάντα (με ζεϊμπέκικο μοιάζει σε κάποια σημεία!). Η ερμηνεία του Μάλαμα ανεπανάληπτη. Η φωνή του σαν να βγαίνει από τη σχισμένη γη, ανατριχιαστική, ψυχωμένη, άμεση, σαν να τραγουδάει στο αυτί σου.

Το εξώφυλλο του δίσκου "Ένα" (2002)

Ένα πραγματικά υπέροχο τραγούδι, το οποίο όμως λόγω του ότι είναι αρκετά σκοτεινό, σπανίως παίζεται από τα ραδιόφωνα και τις συναυλίες. Είχα τη μεγάλη χαρά να το ακούσω λάιβ το Χειμώνα του 2008 στο Σταυρό του Νότου, στην τελευταία - για εκείνη τη σεζόν - εμφάνιση του Σωκράτη.

Ένα από τα λίγα τραγούδια που με έχουν κάνει να δακρύσω και ένα από τα αρκετά που με ανατριχιάζουν κάθε φορά που τα ακούω...

Ακούστε το:




Σκαλοπάτια

Μουσική: Σωκράτης Μάλαμας
Στίχοι: Σωκράτης Μάλαμας
Ερμηνεία: Σωκράτης Μάλαμας (β’ φωνή: Λιζέτα Καλημέρη)
Δίσκος: "13.000 μέρες" (1998)

Ανεβαίνω σκαλοπάτια, πέφτω και τσακίζομαι
για τα δυο γλυκά σου μάτια φως μου βασανίζομαι.

Αχ τι ειν' ο έρωτας γι' αυτόν που αγάπησε,
τιμόνι και σκαρί παλιό μια βάρκα μοναχή.
Ένα πικρό καφέ με κέρασε με ξόδεψε
βρήκε ανοιχτή τη πόρτα κι έφυγε πρωί.

Ψάχνω να 'βρω τη φωλιά της, ταξιδεύω στη ζωή
μα τα ίχνη απ' τα φτερά της με μπερδεύουν πιο πολύ.

Σ' ένα τραγούδι ακουμπάω τον πόνο μου,
πέρασε πια καιρός κι έφυγε σαν βροχή.
Θυμάμαι όμως τα φιλιά, τα λόγια της,
τα δυο της μαύρα μάτια μέσα στο κρασί.

Το εξώφυλλο του δίσκου "13.000 μέρες" (1998)

Όμορφο, σύγχρονο λαϊκό τραγούδι με ερωτικό περιεχόμενο. Είμαι βέβαιος ότι ο Μάλαμας δεν το έχει παίξει σχεδόν ποτέ ζωντανά. Ξεχασμένο, παραμελημένο τραγούδι, ενώ δεν του αξίζει...

Ακούστε το:

Παρουσίασα ενδεικτικά τρία από τα αρκετά κρυμμένα διαμάντια της δισκογραφίας του Σωκράτη Μάλαμα. Ίσως επανέλθουμε στο μέλλον με περισσότερες επιλογές. Συμβουλή: όσοι δεν το έχετε κάνει, τσεκάρετε τις συμμετοχές του σε δίσκους άλλων καλλιτεχνών. Είναι όλες μία και μία!

Δείτε όλα τα άρθρα της στήλης αυτής εδώ

Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη #3 - "Η εκδίκηση της γυφτιάς"

Μία φορά το μήνα θα παρουσιάζω παλιούς, ιστορικούς δίσκους που έπαιξαν και συνεχίζουν να παίζουν σημαντικό ρόλο στο ελληνικό τραγούδι. Δίσκοι-ορόσημα που άφησαν ανεξίτηλο το σημάδι τους στο χρόνο, υπό τον τίτλο της μόνιμης μηνιαίας στήλης "Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη".

• Η εκδίκηση της γυφτιάς

Μουσική: Νίκος Ξυδάκης (σε 2 τραγούδια τη μουσική έγραψε ο Ν. Παπάζογλου)
Στίχοι: Μανώλης Ρασούλης (στο "Κανείς εδώ δεν τραγουδά" τους στίχους έγραψε ο Τάκης Σιμώτας)
Ερμηνεία: Νίκος Παπάζογλου, Σοφία Διαμαντή, Δημήτρης Κοντογιάννης, Διονύσης Σαββόπουλος
Ενορχήστρωση: Διονύσης Σαββόπουλος
Πρώτη Έκδοση: 22/3/1978

Σκηνή πρώτη. Αύγουστος 2004 στη Λέσβο. Εγώ πρωτοετής προς δευτεροετής φοιτητής, ξεκινάω τις διακοπές μου μαζί με τα δύο κολλητάρια. Λίγες μέρες πριν φύγουμε για Λέσβο κατέβηκα στο κέντρο της Αθήνας για να αγοράσω κανα cd για τις διακοπές. Ανάμεσα στα άλλα πήρα και την "Εκδίκηση της γυφτιάς", που τόσα είχα διαβάσει για αυτήν και το είχα αποφασισμένο από καιρό να την αποκτήσω σε cd "αυθεντικό" που λένε. Τον Παπάζογλου σαν καλλιτέχνη τον έμαθα στο Λύκειο, όταν αφήνοντας πίσω μου σιγά-σιγά τα ροκ ακούσματα της πρώτης εφηβείας, ανακάλυπτα από την αρχή τον πλούτο της λαϊκής μας μουσικής και έψαχνα μανιωδώς για σύγχρονα τραγούδια που να κινούνται ανάμεσα στο λαϊκό και το έντεχνο. Ο Παπάζογλου αυτό το εξέφραζε τέλεια και είχα γίνει φανατικός ακροατής του. Νωρίς το πρωί, γύρω στις 7-8 πατάμε λιμάνι Μυτιλήνης. Μπαίνουμε σ’ ένα ΚΤΕΛ κομματιασμένοι από την αϋπνία. Όλο το βράδυ στο ταξίδι από Πειραιά χαζολογούσαμε και χαβαλεδιάζαμε. Προορισμός ο Μόλυβος. Χύνομαι στο κάθισμα του λεωφορείου γλαρωμένος. Ο ήλιος γλυκός, πρωινός μπαίνει από το παράθυρο. Πατάω play και αρχίζει το cd να παίζει στα αυτιά μου. Μαγεύτηκα! Ανεβαίναμε στα βουνά της Λέσβου κι εγώ να ακούω "Μη μ’ αποκαλείς τεμπέλη και μου σπας το ηθικό" και "Σαν το δασάκι καίγομαι". Λιόδεντρα και πρασινάδα κιτρινισμένη απλώνεται από κάτω. Το μυαλό μου ταξιδεύει με τις μελωδίες και τους ρυθμούς της γυφτιάς. Τι παράξενος τίτλος ε; Η εκδίκηση της γυφτιάς σου λέει. Ταιριαστός όμως. Ήχοι από την Ανατολή, από την Τουρκία, τη Μικρασία. Εκεί που κοιτά ο Έλληνας στα δύσκολα. Εκεί που κοιτά και η Λέσβος που σεργιανάμε εμείς τώρα την πλάτη της με ένα λεωφορείο. Τα τραγούδια του δίσκου αυτού έγιναν το soundtrack του καλοκαιριού εκείνου για μένα. Ακόμα και τώρα όταν τα ακούω το μυαλό μου τρέχει εκεί και συγκινούμαι. Το ερώτημα μπαίνει αβίαστα. Τι ήταν αυτό που έκανε έναν 20άρη του 2004 να μαγευτεί με έναν δίσκο του 1978; Με έναν δίσκο που ήταν επανάσταση για τη δεκαετία του '70, αλλά μάλλον ξεπερασμένος για το 2000. Η απάντηση ίσως βρεθεί κάπου στα παρακάτω.

Σκηνή δεύτερη: Χειμώνας 1978. Ο Σαββόπουλος, ο Ρασούλης κι ο Ξυδάκης σε ένα τρένο Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Έχουν στα χέρια τους την έγκριση της "Λύρας" του Πατσιφά για δίσκο. Ο Σαββόπουλος γυρνάει άυπνος στα βαγόνια ανάμεσα σε φαντάρους και ταξιδιώτες. Συλλογιέται τι όνομα να δώσουν στο δίσκο. Θυμάται και σημειώνει στην επανέκδοση του 2003: "(...) Μισώ το τραγούδι της κουλτούρας. Γίνεται συνεχώς και πιο άχαρο, περιγράφει τις πραγματικότητες και καθόλου δεν τις εκφράζει. Το ελαφρολαϊκό πάλι ποτέ μου δεν το χώνεψα.(...) Ο Χιώτης το κατάφερε καλούτσικα. Μ’ αυτά και μ’ αυτά φτάσαμε στα "γαλλικά" με λίγο μπουζούκι. Η πλέμπα αντέδρασε αμέσως με ένα λιγδερό είδος που αργότερα ονομάστηκε από τους υπερασπιστές της καθαρότητας της φυλής Ινδοπρεπές, τουρκογύφτικο ή γυφτιά. (...) Μα δεν είναι η πρώτη φορά που όταν οι άνθρωποι εδώ αγανακτούν, μουτζώνουν την Ευρώπη και λένε "καλύτεροι οι Τούρκοι." Το έχουμε αυτό και στον Μακρυγιάννη και στον Παπαδιαμάντη, το έχουμε και στον Καζαντζίδη, τηρουμένων βεβαίως των αναλογιών. (...) Γύρισα πίσω. Ο Μανώλης (σ.σ. Ρασούλης) και ο Νίκος (σ.σ. Ξυδάκης) κοιμόντουσαν. Πρώτη φορά βλέπω παιδιά με ανησυχίες και ιδεολογίες και απ’ όλα, να διαλέγουν όχι το κουλτουριάρικο αλλά το ντιπ λαϊκό. (...) "Καλημερούδια. Πώς σας φαίνεται για τίτλος η εκδίκηση της γυφτιάς;" (...) Ήταν αγουροξυπνημένοι και το δέχτηκαν".

Σκηνή τρίτη: Οι τρεις ταξιδιώτες μας έχουν φτάσει στη Θεσσαλονίκη. Πάνε να βρουν τον Πουσπούλ (από το push και pull), δηλαδή τον Νικόλα τον Παπάζογλου που του είχαν κολλήσει παλιότερα το παρατσούκλι αυτό λόγω της μανίας του με τα μηχανικά και τα ηλεκτρονικά. Έρχονται και οι Κοντογιάννηδες από τη Λειβαδιά για τον δίσκο. Βολεύονται όλοι στο σπίτι του Παπάζογλου. Ύπνος στρωματσάδα στο πάτωμα ο ένας πλάι στον άλλο. Πού λεφτά για ξενοδοχείο. Η ηχογράφηση γίνεται στο πρώτο στούντιο της Θεσσαλονίκης. Κάτω ακριβώς από το Ταχυδρομείο της Κάτω Τούμπας. Όλα τα μηχανήματα αποκτημένα με κόπο και "πειραγμένα" από τον Παπάζογλου. Σχεδόν χειροποίητα! Αυτός αναλαμβάνει και την ηχοληψία και τα τεχνικά. Ο Σαββόπουλος διεύθυνση και ενορχήστρωση. Η Βαρβάρα - γυναίκα του Παπάζογλου - έγγυος τότε, γράφει αυτή όταν ο άντρας της τραγουδά και αναλαμβάνει και τις φωτογραφίες! Το πρώτο καθαρά θεσσαλονικιώτικο στούντιο είναι γεγονός! Ο Σαββόπουλος το βάφτισε "Αγροτικόν" επειδή ήταν μακριά από την Αθήνα. Το Αγροτικόν έμελλε να είναι το λίκνο ενός νέου ρεύματος στο ελληνικό τραγούδι, αφενός γιατί εκεί ηχογραφήθηκε η "Εκδίκηση της γυφτιάς" και αφετέρου γιατί συνέβαλε τα μέγιστα στην ανάδειξη καλλιτεχνών που έβρισκαν αδιέξοδα στις μεγάλες εταιρίες (Χειμερινοί Κολυμβητές, Θανάσης Παπακωνσταντίνου, Σωκράτης Μάλαμας, Ορφέας Περίδης κ.ά.). Η λεγόμενη "Σχολή της Θεσσαλονίκης" μόλις είχε γεννηθεί...

Σαββόπουλος-Παπάζογλου στην Τούμπα κατά τη δημιουργία της "Εκδίκησης της γυφτιάς" το 1978

Σκηνή τέταρτη: Ο δίσκος δεν "τραβάει". Ή έτσι νομίζουν οι δημιουργοί του. Οι κριτικές από τις εφημερίδες και τα περιοδικά αποκαρδιωτικές. Τα τραγούδια χαρακτηρίζονται δήθεν λαϊκά. Ώσπου μια μέρα, σε κεντρικό δρόμο της Θεσσαλονίκης, ένα ζευγάρι νεαρών πάνω σε μοτοσυκλέτα σταματούν τον Παπάζογλου που είναι κι αυτός αναβάτης στη δική του μηχανή. Τον ρωτούν αν είναι ο Παπάζογλου και αν ενδιαφέρεται να παρουσιάσει την "Εκδίκηση της γυφτιάς" σε συναυλία του Φοιτητικού Συλλόγου της Θεσσαλονίκης. Η συναυλία γίνεται και χαλάει κόσμο. Και τι κόσμο. Φοιτητόκοσμο. Ο δίσκος που όλοι νόμιζαν ότι πάει κατά διαόλου είχε κάνει τη δουλιά του. Σιγόβραζε στο λαϊκό υποσυνείδητο και όχι μόνο. Οι φοιτητές ξέρανε τα τραγούδια καλύτερα κι από τους δημιουργούς τους!

***

Ενώστε τα παραπάνω και θα βγάλετε όλα τα απαραίτητα συμπεράσματα για τον δίσκο αυτό. Έναν δίσκο-ορόσημο που έγινε η αφετηρία ενός είδους που εξελίσσεται μέχρι και σήμερα. Μέσα στο απόγειο της "έντεχνης", "κουλτουριάρικης" και λίγο θολής πραγματικότητας των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων, μια παρέα ανθρώπων, που και μορφωμένοι ήταν και ιδεολογικά φορτισμένοι και ανήσυχοι, φτιάχνουν έναν δίσκο που πηγαίνει εντελώς κόντρα στο ρεύμα. Με ήχους και ρυθμούς ατόφια λαϊκούς, ανατολίτικους, προσαρμοσμένους στα ελληνικά δεδομένα και με τους στίχους του Μανώλη Ρασούλη ερωτικούς, γνήσια αισθησιακούς και λαϊκά φιλοσοφημένους. Είναι το είδος αυτό που κινείται ανάμεσα στο λαϊκό και το έντεχνο, που πατάει γερά στο λαϊκό και βάζει λόγο απλό, αλλά σύγχρονο. Είναι το τραγούδι που σε κάνει να θέλεις να χορέψεις, να γλεντήσεις, να το ρίξεις έξω, αλλά όχι με τον απαράδεκτο αισθητικά τρόπο των λεγόμενων Ινδοευρωπαϊκών ή αργότερα των "σκυλάδικων".

Νίκος Ξυδάκης

Ο δίσκος ξεκινά με την μόλις 80 δευτερολέπτων κιθαριστική μπαλάντα "Βρέχει στην Εθνική Οδό", ερμηνευμένη από τον Σαββόπουλο, με το δίστιχο "κάποια τραγούδια γύφτικα / από ένα κέντρο εδώ κοντά / λένε για αγάπες και φιλιά / μου βαλαντώνουν την καρδιά " και το μπάσιμο που κάνει το τουμπερλέκι στα μισά του τραγουδιού να σε βάζουν για τα καλά στο νόημα του δίσκου αυτού τόσο μουσικά όσο και θεματολογικά. Τραγούδια "γύφτικα" λοιπόν που θα μιλήσουν για έρωτα. Ακολουθεί σχεδόν χωρίς παύση το εξαιρετικά αδικημένο "Κυρ διευθυντά των δίσκων" σαν φυσική συνέχεια του εναρκτήριου. Ένα από τα καλύτερα του δίσκου που ουδέποτε έγινε τόσο γνωστό όσο τα υπόλοιπα. Το θέμα σαφές. Θέλω να εκφράσω τον έρωτά μου μέσα από τα τραγούδια μου, γι’αυτό κυρ διευθυντά της δισκογραφικής βιάσου να κυκλοφορήσουμε το δίσκο. Η φωνή του Παπάζογλου, νεαρός, σχεδόν πρωτοεμφανιζόμενος τότε, σε καθηλώνει. Ακατέργαστη, με τον ανεπανάληπτο χαρακτηριστικό λιγμό της και το ιδιαίτερο χρώμα της είναι το ιδανικό μέσο για να εκτοξευθούν τα συγκεκριμένα τραγούδια. Ο δίσκος εξελίσσεται σαν ιστορία με ενιαίο θέμα. Ίσως φανεί υπερβολή, αλλά παρότι μιλάμε για λαϊκά τραγούδια, ο δίσκος μοιάζει με αυτό που λέμε "κύκλο τραγουδιών", χαρακτηριστικό των καθαρά "έντεχνων" δίσκων. Εδώ είναι ίσως και το μυστικό του...

Δημήτρης Κοντογιάννης

Για τα υπόλοιπα του δίσκου απλώς θα σας πω ότι τραγούδια όπως τα "Τρελή κι αδέσποτη" και "Κανείς εδώ δεν τραγουδά" θα τα τραγουδάνε και τα δισέγγονά μας! Θεωρούνται ήδη διαχρονικά και κλασικά. Όλος ο δίσκος ακούγεται από την αρχή μέχρι το τέλος χωρίς να πετάξεις τίποτα. Δυστυχώς, πέραν των δύο προαναφερομένων, τα υπόλοιπα δεν ακούγονται πλέον τόσο πολύ, παρότι είναι εξίσου καλά. Το "Χαβαλεδιάρικο" με τη χαρακτηριστική ερμηνεία των Νίκου Παπάζογλου, Δημήτρη Κοντογιάννη, Σοφίας Διαμαντή, το "Μη μ’ αποκαλείς τεμπέλη" , το "Του χάρου το παράπονο" με τον εξαίρετο ερμηνευτικό διάλογο Παπάζογλου-Κοντογιάννη και πάει λέγοντας. Και ποιός δεν έχει πει τη φράση "Τι να τα κάνεις τα λεφτά άμα δεν έχεις φράγκο"; Από τους νεότερους λίγοι ξέρουν ότι πρόκειται για στίχο από το προτελευταίο κομμάτι της "Εκδίκησης" με τίτλο "Το Τροχαίο". Ο δίσκος κλείνει τον πρώτο αυτό κύκλο της "καλής παρέας" (Ρασούλης-Ξυδάκης-Παπάζογλου) και πάλι με μια μικρής διάρκειας μπαλάντα από τον Σαββόπουλο. Ο κύκλος θα ολοκληρωθεί λίγους μήνες αργότερα με τα "Δήθεν", την απάντηση των νέων τότε δημιουργών στις κριτικές περί δήθεν λαϊκών...

Τι κι αν είσ' απ' τη Λιβύη
εργατάκι και φτωχό
κι άσ' τό νταχτιρντί να γίνει |
πατιρντί κανονικό | δις

Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη #1 : "Ο Σταυρός του Νότου"
Ψαχουλεύοντας στη δισκοθήκη #2 : "Τα τραγούδια της Χαρούλας"

-----------------------------------------------------------
Πληροφορίες (και η 2η φωτο) αντλήθηκαν από το ένθετο της επανέκδοσης του δίσκου το 2003 από τη Lyra και την Εταιρία Γενικών Εκδόσεων.

Κρυμμένα διαμάντια #5 - Δύο τραγούδια από την "Εκδίκηση της γυφτιάς"

Στη μηνιαία, σταθερή στήλη με τίτλο "Κρυμμένα διαμάντια" θα παρουσιάζονται τραγούδια που ουδέποτε έγιναν "σουξέ", αλλά παρολαυτά είναι αξιόλογα και τίποτα δεν έχουν να ζηλέψουν από άλλα που είναι γνωστά σε όλους. Τραγούδια που ατύχησαν να μην πολυπαίζονται από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς, τραγούδια που θεωρούνταν "συμπληρώματα" για να κλείσει η 14άδα ή 12 άδα ενός δίσκου, τραγούδια που και οι ίδιοι οι τραγουδιστές, στων οποίων την προσωπική δισκογραφία ανήκουν, δεν τα στήριξαν στις ζωντανές τους εμφανίσεις. Ψάχνουμε και βρίσκουμε λοιπόν "διαμάντια στα σκουπίδια και στον υπόνομο", όπως λέει και η Μαριανίνα Κριεζή. Ψάχνουμε για τα λεγόμενα "αδικημένα τραγούδια".

Και ποιός δεν ξέρει πάνω-κάτω την ιστορία του δίσκου-ορόσημο "Η εκδίκηση της γυφτιάς"; Με δυο λόγια, μια παρέα νέων και τρελών (με την καλή έννοια), ο Μανώλης Ρασούλης, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Νίκος Παπάζογλου, ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Δημήτρης Κοντογιάννης κ.ά., φτιάχνουν το 1978 τον εν λόγω δίσκο στο σπίτι του Παπάζογλου στην Κάτω Τούμπα με τα χειροποίητα μηχανήματα του "Πους-Πουλ" (έτσι λέγανε τον Παπάζογλου επειδή έπιαναν τα χέρια του με τα ηλεκτρονικά και τα τεχνικά) και την πολύτιμη συμβολή του πιο έμπειρου Σαββόπουλου. Μέσα στον απόηχο της Μεταπολίτευσης, με τα έντεχνα, πολιτικοποιημένα, "εμβατηριακού" τύπου τραγούδια να κυριαρχούν, η παρέα αυτή όντας ανύποπτη κάνει στην ουσία μία μικρή επανάσταση δημιουργώντας τραγούδια με διάχυτο λαϊκό (μπρούσκο που λέει κι ο Ρασούλης) ερωτισμό, με δρόμους λαϊκούς (ουσάκ, χιτζάζ κτλ), με μια γενικότερη αισθητική ανατολίτικη και μια καλώς εννοούμενη "γυφτιά". Κόντρα στο ρεύμα του καιρού τους, οι άνθρωποι αυτοί δημιούργησαν μια ολόκληρη "σχολή", συνέχεια της οποίας μπορεί να θεωρηθεί η αποκαλούμενη "Σχολή της Θεσσαλονίκης" που κινήθηκε ανάμεσα στο λαϊκό και το έντεχνο με στοιχεία παραδοσιακά, σύγχρονα κλπ. Ο δίσκος αυτός σιγόβρασε στο υποσυνείδητο των ακροατών της εποχής και τελικά τίναξε το καπάκι στον αέρα θεωρούμενος με τα χρόνια σαν κορυφαίος δίσκος που στιγμάτισε μια αλλαγή στο ελληνικό τραγούδι.

Προσωπικά όταν πρωτοαπόκτησα αυτόν τον δίσκο (το 2004) δεν μπορούσα να σταματήσω τις απανωτές ακροάσεις, παρότι στην εποχή μας θεωρείται ξεπερασμένο άκουσμα. Σαν δίσκος έχει δώσει διαχρονικές επιτυχίες όπως είναι κυρίως το "Τρελή κι αδέσποτη" και το "Κανείς εδώ δεν τραγουδά". Δυστυχώς από τα υπόλοιπα τραγούδια κανένα άλλο δεν ακούγεται πλέον από τα ραδιόφωνα ή στα "ρεμπετάδικα" και τις μουσικές σκηνές όσο τα δύο προαναφερθέντα. Και πραγματικά ώρες-ώρες αναρωτιέμαι γιατί. Διότι δεν πρόκειται για κανα δίσκο ξεχασμένο. Είναι δίσκος καθιερωμένος στη συνείδηση των ακροατών και οι περισσότεροι έχουν ακούσει όλα του τα τραγούδια.

Δύο τραγούδια που εγώ τα θεωρώ πολύ πολύ αδικημένα είναι το "Κυρ διευθυντά των δίσκων" και το "Μην μ’αποκαλείς τεμπέλη". Μουσικολογικά δεν ξέρω να σας τα αναλύσω (για καρσιλαμάς μου κάνει το δεύτερο πάντως), αλλά μπορώ να τα χαρακτηρίσω χορευτικά λαϊκά σε ανατολίτικο στυλ. Η σύνθεσή τους και ο ρυθμός τους δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητα. Ακόμη και σήμερα όταν τα ακούω συγκινούμαι. Η φωνή του Παπάζογλου είναι στα καλύτερά της, ακατέργαστη με τον λιγμό και την χροιά που απαιτούσαν τέτοιου είδους τραγούδια. Οι στίχοι του Ρασούλη απλοί, λαϊκοί, ερωτικοί.

Ειλικρινά δεν ξέρω τι έκανε ο Παπάζογλου στις μεγάλες του δόξες (δεκαετίες ’80 κα ’90), πάντως από το 2003 που εγώ τον βλέπω σε συναυλίες και ζωντανές εμφανίσεις δεν τον έχω ακούσει ποτέ να λέει ένα από τα δύο παραπάνω τραγούδια και ειδικά για το πρώτο έχω τεράστιο αποθυμένο και παράπονο...

Κυρ Διευθυντά των δίσκων

Μουσική: Νίκος Ξυδάκης
Στίχοι: Μανώλης Ρασούλης
Ερμηνεία: Νίκος Παπάζογλου
Δίσκος: Η εκδίκηση της γυφτιάς (1978)

Κυρ Διευθυντά των δίσκων
έχω ένα νταλκά βαρύ

Όργανο γλυκό θα πιάσω
τραγουδάκι να της φτιάσω
κάν' το δίσκο ν' ακουστεί (Χ2)

Να το πω από το ράδιο
να της έδινα κουράγιο

Να μ' ακούσει να με νιώσει
το μυαλό της να διορθώσει (Χ2)

Κυρ εταιρειάρχη βιάσου
άντε να 'χεις την υγειά σου
έχω να της πω πολλά
με μιαν όμορφη πενιά
κι ας με ρίξεις στα λεφτά
κι ας μην πάρω ποσοστά

Δεν μπορώ να περιμένω
είμαι βρέφος πεινασμένο
μη μού λες γι' αναβολή
και μέ τυραννάς κι εσύ

Κυρ Διευθυντά των δίσκων
έχω ήχο κι υλικό

Να βγω να το τραγουδήσω
ίσως και τη μεταπείσω
στα κανάλια να το πω (Χ2)

Την αγάπη μου δεν ξέρεις
μ' απ' αυτή κι εσύ υποφέρεις

Κι' όταν πίνεις κι είσαι μόνος
κλαίει ο κρυφός σου πόνος (Χ2)

Μπορείτε να ακούσετε το τραγούδι στον παρακάτω player:

Μην μ’αποκαλείς τεμπέλη

Μουσική: Νίκος Ξυδάκης
Στίχοι: Μανώλης Ρασούλης
Ερμηνεία: Νίκος Παπάζογλου
Δίσκος: Η εκδίκηση της γυφτιάς (1978)

Όλα τά 'χε εξηγημένα
μες στον κήπο ο Θεός
όμως ο Αδάμ κι η Εύα
τό 'δανε και λίγο αλλιώς

Ρίχνει τότε τιμωρία
σ' όλο το προγονικό
να 'χουνε τήν εργασία |
για φαϊ~ και για πιοτό | δις

Είναι κάτι μπλοφαδόροι
που παινεύουν τη δουλειά
μπράβοι και κοντυλοφόροι
καθενού μαχαραγιά

Μη μ' αποκαλείς τεμπέλη
και μού σπας τό ηθικό
η καρδιά λεφτά δε θέλει |
για να πει τό σ' αγαπώ | δις

Όταν χάμω τήν αράζω
και κοιτώ τόν ουρανό
όλοι λεν πως τεμπελιάζω
εγώ στη μοίρα (;) τούς μιλώ

Μη φωνάζεις πως χαζεύω
σα μέ βλέπεις να γυρνώ
τήν αγάπη μου μαζεύω
μες απ' τό σκουπιδαριό

~Η στήλη "Κρυμμένα διαμάντια" θα εμφανίζεται στις 10 του κάθε μήνα~

Δείτε όλες τις αναρτήσεις της στήλης αυτής εδώ